Opis kolekcji
Kolekcje tematyczne >  Fryderyk Chopin > 
Fryderyk Chopin

Edycje chopinowskie   Aranżacje chopinowskie   Publikacje cyfrowe

Cyfrowa kolekcja Fryderyk Chopin prezentuje chopiniana ze zbiorów Biblioteki Narodowej. Składają się na nią edycje utworów kompozytora, m.in. pierwsze wydanie jego Ronda op.1 dokonane przez A. Brzezinę, w 1825 r., wczesne wydania paryskie, m.in Rondo a la krakowiak op. 14 M. Schlesingera z 1834 r.; dzieła dotyczące jego życia i twórczości, w tym studium Roberta Schumanna o Chopinie i publikację wielkiego kompozytora i pianisty Franciszka Liszta, rozprawy Jerzego Marii Smotera i Piotra Szumińskiego na temat rzekomej korespondencji Chopina z Delfiną Potocką. W kolekcji ujęto także monumentalne monografie Mieczysława Tomaszewskiego, Tadeusza Andrzeja Zielińskiego, Marii Gordon-Smith i Georga Richarda Marka, eseje Jarosława Iwaszkiewicza i Ryszarda Przybylskiego, przewodniki wiodące śladami Chopina, np. Zofii Jeżewskiej Warszawskim szlakiem Chopina.

Kolekcja sukcesywnie uzupełniana będzie o reprodukcje cyfrowe rękopisów Chopina, jego korespondencję i inne pamiątki związane z osobą kompozytora.

Projekt zrealizowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Prezentacja kolekcji: Mariola Nałęcz, Włodzimierz Pigła.

Edycje chopinowskie

Identyfikacja pierwszych wydań chopinowskich ze względu na specyfikę publikacji muzycznych I połowy XIX wieku nastręcza sporo trudności. Nie były one oznaczone datami, nie zawierały również informacji o nakładzie i kolejności dodruków. Korekty usterek bądź zmiany w tekście muzycznym i tytulaturze często były wprowadzane w momencie wznowienia wydania, realizowanego na konkretne zamówienie. Dopiero pełna informacja faktograficzna i możliwość porównania egzemplarzy tego samego wydawnictwa ułatwia specyfikację kolejnych edycji wraz z określeniem kolejności dodatkowych nakładów i dodruków oraz ustalenie ich prawidłowej chronologii. Badacz druków chopinowskich jest prawdziwym tropicielem wszelkich, nawet bardzo niewielkich różnic edytorskich w poszczególnych egzemplarzach. Poczynając od błędów na kartach tytułowych i w nagłówkach, przestawieniach tekstu nutowego, różnorodnych litografowanych znakach: okrągłych, kwadratowych, w formie gwiazdek, rombów itp., kończąc na ledwie widocznych ręcznych dopiskach drukarzy.

Pierwszymi wydawcami utworów Fryderyka Chopina były firmy warszawskie: sztycharnia nut księdza Izydora Józefa Cybulskiego oraz litografia Antoniego Brzeziny. Wydany u Cybulskiego w 1817 roku dziecinny Polonez g-moll był darem dla przyjaciela Jana Białobłockiego, a dedykowany został Wiktorii Skarbek. Zaprzyjaźnionemu Brzezinie młody Fryderyk powierzył do druku powstałe w połowie lat 20. Rondo c-moll i Rondo à la Mazur F-dur. Wydane później za granicą u innych wydawców otrzymały początkowe numery opusów: pierwszy i piąty. Pochodzące z tego samego okresu dwa mazurki: G-dur i B-dur zostały powielone na luźnych kartkach w bliżej nieokreślonej pracowni litograficznej. Prawdopodobnie, kierując się radą swojego nauczyciela Józefa Elsnera, w 1830 roku wydanie utworów wieloczęściowych kompozytor powierzył wiedeńskiemu wydawcy Tobiaszowi Haslingerowi. Nie zaowocowało to jednak trwałą współpracą; publikacji wcześniej przekazanych utworów dokonał dopiero syn wydawcy po śmierci Chopina. W 1831 roku artysta nawiązał współpracę z innym wiedeńskim wydawcą – Pietro Mechettim, u którego opublikował m.in. Preludium cis-moll op. 45, Polonezy z op. 3 i 44 oraz Mazurki op. 50.

Wraz z przyjazdem do Paryża we wrześniu 1831 roku Chopin – stosownie do panujących wówczas obyczajów - starał się uzyskać ze sprzedaży autorskich praw majątkowych do swoich dzieł korzystne warunki finansowe, m.in. uzależniając wysokość honorarium od przyznawanych wydawcom uprawnień terytorialnych do rozpowszechniania swych kompozycji (większość jego utworów była wydawana jednocześnie w trzech wersjach: francuskiej, niemieckiej i angielskiej). Głównymi wydawcami w latach 30. stali się: Maurice Schlesinger w Paryżu, firma Breitkopf i Härtel w Lipsku oraz R. Ch. Wessel w Londynie. Schlesinger jako pierwszy odsprzedawał prawa wydawnicze do dzieł Chopina innym paryskim wydawcom, takim jak Brandus, Lemoine, Pleyel, mimo to współpraca z tym wydawcą francuskim układała się poprawnie. Chopin uczestniczył w pracach związanych z przygotowywaniem wydań swoich kompozycji oraz miał możliwość niezwykle drobiazgowej korekty w czasie druku, czego dowodem jest zachowana na ten temat korespondencja. Nadmienia też o tym sam Schlesinger w liście do Kistnera z dn. 24 września 1832 roku pisząc o kompozytorze: „... wszystko co nam sprzedaje, jest gotowe, miałem to wielokrotnie w swych rękach, ale u niego zachodzi różnica pomiędzy skończonym a dostarczonym...".

Wydawaniem kompozycji Chopina były zainteresowane również inne wydawnictwa europejskie i amerykańskie. W 1836 roku wydawnictwo z Mediolanu Francesco Lucca rozpoczęło włoskie publikacje dzieł uznanego już twórcy. Zarazem w wydawnictwach ze wschodu: petersburskich i moskiewskich (M. Bernard, C.F. Holtz, Odeon, P. Lenhold) ogłaszano pojedyncze, najbardziej popularne utwory, m.in. Walce z op. 18 i 42, Mazurka op. 7 nr 1.

W listach do przyjaciół, m.in. Juliana Fontany, głównego kopisty utworów, a następnie redaktora wydania pośmiertnego (utwory z op. 66–74), Chopin często użalał się na nierzetelność edytorów i dawał upust irytacji. Najczęstszym jej powodem było m.in. nadawanie zmienionych tytułów utworom, szczególnie w wydaniach Wessla oraz brak porozumienia – w istotnych dla zmagającego się z chorobami kompozytora - kwestiach finansowych. Stąd też próby kontaktów także z innymi firmami wydawniczymi: E. Troupenas, J.L. Chabal i F. Kistner.

W latach 1864-1867 wydawnictwo Gebethner i Wolff opublikowało pierwsze polskie 6-tomowe wydanie wszystkich dzieł fortepianowych Chopina. Edycja ta miała osobne znaki wydawnicze dla każdego opusu lub utworu oraz potrójną paginację, co umożliwiało wielokrotne wznawianie z tych samych matryc nie tylko całości, ale i poszczególnych cykli, opusów i pojedynczych utworów. Publikacja ta nie zdobyła dużej popularności, choć jej opracowanie autorstwa Jana Kleczyńskiego – wg relacji jego uczennicy, Marceliny Czartoryskiej – była próbą rekonstrukcji wersji pierwotnej oryginalnych kompozycji Chopina. Dodane uzupełnienia Rudolfa Strobla miały charakter głównie dydaktyczny. Natomiast edycja Aleksandra Michałowskiego z 1924 roku jest powtórzeniem opracowań monachijskiego wydawnictwa J. Aibla dokonanych przez Hansa Bülowa w XIX wieku.

Po wygaśnięciu autorskich praw majątkowych do pierwszych wydań Chopina, w latach osiemdziesiątych XIX wieku zaczęły się ukazywać bardzo różnorodne edycje ze specjalnymi dopowiedzeniami przy tytułach. Dodatki te w postaci seule edition authentique lub d'aprs les notions de l'auteur miały potwierdzić najbardziej autentyczną wersję zaakceptowaną przez samego kompozytora. Powstało też wiele opracowań i edycji krytycznych, m.in. Ch. Klindwortha, H. Scholtza, K. Mikulego, S. Jadassohna, E. Mertkego. W każdej z nich usiłowano utworzyć kompromisową wersję tekstu muzycznego możliwą do zaakceptowania przez różne środowiska muzyków i muzykologów oraz wykonawców pielęgnujących tradycje interpretacyjne wywodzące się od pianistów, którzy byli uczniami Chopina. Na szczególną uwagę zasługują bardzo popularne opracowania H. Scholtza wydawane u C. F. Petersa, które do dziś uważa się za wzór pracy redakcyjno-wydawniczej.

Po II wojnie światowej szerszy rozgłos zyskały publikacje polskie, m.in. przygotowywane przed wojną, a realizowane od 1949 roku przez Polskie Wydawnictwo Muzyczne wydanie Dzieł wszystkich według autografów i pierwszych wydań pod redakcją Ignacego Jana Paderewskiego, Ludwika Bronarskiego i Józefa Turczyńskiego, uzupełnione o wersję zapisaną systemem Braille'a dla niewidomych. Kontynuowana nadal wielotomowa publikacja doczekała się już trzydziestu kilku wznowień. W 1951 roku PWM w porozumieniu z Towarzystwem im. Fryderyka Chopina w Warszawie zapoczątkowało serię Faksimilowanych Wydań Autografów Fryderyka Chopina przechowywanych w różnych miejscach z komentarzami Władysława Hordyńskiego. Niezwykle cenne dla wykonawców i badaczy spuścizny chopinowskiej jest publikowane od 1967 roku Wydanie Narodowe Dzieł Fryderyka Chopina pod redakcją Jana Ekiera.

Interesującą i ważną inicjatywą jest edycja ukazujących się od 1985 roku, co pięć lat, faksymilowanych wydań autografów Fryderyka Chopina ze zbiorów Biblioteki Narodowej. Każdorazowo taką edycją – starannie oprawioną w skórę – w ramach nagrody specjalnej wyróżniani są laureaci kolejnych, odbywających się w Warszawie Międzynarodowych Konkursów Pianistycznych im. Fryderyka Chopina. Dotychczas ukazały się: 4 Mazurki op. 24 (1985), Polonez-Fantazja op. 61 (1990), 2 Nokturny op. 55 z komentarzami Wandy Bogdany-Popielowej oraz Preludia op. 28 (1999) z komentarzem autorstwa Ireny Poniatowskiej we współpracy z Zofią Chechlińską, i drugi Nokturn Des-dur z op. 27 (2005) z obszernym komentarzem Mieczysława Tomaszewskiego.

Obecnie, najpoważniejszym wydarzeniem edycyjnym jest przygotowywana przez Narodowy Instytut Fryderyka Chopina jako wieloletni projekt naukowo-badawczy, stawiający sobie za cel wydanie wszystkich dostępnych utworów Chopina w postaci faksymilowej seria Dzieła Chopina. Wydanie Faksymilowe. W założeniu, każdy tom serii opatrzony będzie pełnym naukowym komentarzem umożliwiającym zapoznanie się z najnowszą wiedzą o chopinowskich źródłach. Jako pierwsze zostały opublikowane: Koncert fortepianowy f-moll op. 21 i Sonata h-moll op. 58 ze zbiorów Biblioteki Narodowej oraz Mazurek As-dur op. 7 nr 4, który jest przechowywany w bibliotece Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego.

Do unikatowych, bibliofilskich edycji należy specjalna – ograniczona do 500 egzemplarzy nakładu – publikacja Koncertu f-moll, edycyjnie przygotowana przez wydawnictwo diecezji pelplińskiej Bernardinum we współpracy z Narodowym Instytutem Fryderyka Chopina oraz japońskim wydawnictwem Yushodo z Tokio. Druk wykonano na specjalnie wyprodukowanym papierze, o odtworzonych znakach wodnych i parametrach odpowiadających rękopiśmiennemu oryginałowi dzieła. Oprawę wykonano tak, jak wyglądała XIX-wieczna okładzina rękopisu przechowywanego do 1937 roku w lipskim Archiwum firmy Breitkopf i Härtel (od 1938 r. w Bibliotece Narodowej). Faksymile uzyskało efektowny – przypominający zamkniętą klawiaturę fortepianu – futerał ze skóry opatrzony złoconą kopią podpisu kompozytora. Całość uzupełnia komentarz jednego z najwybitniejszych chopinologów prof. Jana Ekiera oraz płyta CD z nagraniem Artura Rubinsteina z towarzyszeniem orkiestry pod dyrekcją Witolda Rowickiego.

Ogromna popularność twórczości Chopina spowodowała, że jest on jednym z najczęściej wydawanych kompozytorów na świecie. Chociaż typowa dla XIX wieku muzyka salonowa już nie istnieje, to aspekt użytkowy jest nadal motywacją do powstawania nowych edycji. Oryginalne kompozycje chopinowskie cechuje wirtuozowska faktura pianistyczna stawiająca wysokie wymagania wykonawcom, nie dziwi więc duża liczba wydawnictw przydatnych dla celów pedagogicznych i nieprofesjonalnego muzykowania w postaci ułatwionych opracowań. Często są to wydawnictwa, w których nie określono zakresu zmian wprowadzonych do oryginalnego zapisu danego utworu i nie sposób bez wglądu w jego muzyczną zawartość ocenić, z jakiej klasy publikacją mamy do czynienia.

Powrót na początek strony >>>

Aranżacje chopinowskie

Instrumentalne i wokalne aranżacje utworów Fryderyka Chopina zajmują znaczące miejsce w recepcji muzyki kompozytora. Praktyka transkrybowania utworów była w XIX wieku powszechna; wywodziła się ona z praktyk dawniejszych, kiedy to utwory wokalne przerabiano na organy i inne instrumenty, tworząc podwaliny artystycznej muzyki instrumentalnej. Zdecydowana dominacja opracowań fortepianowych wynika z popularności tego instrumentu w kulturze muzycznej XIX wieku. Powszechnie opracowywano wersje ułatwione, na lewą względnie prawą rękę, na cztery ręce oraz na dwa i więcej fortepianów. Zaraz po transkrypcjach fortepianowych plasują się transkrypcje na skrzypce, wiolonczelę lub flet z towarzyszeniem fortepianu. Bardzo liczne są także aranżacje wokalne, najczęściej na głos i fortepian oraz na zespoły chóralne. Powyższe uwagi odnoszą się również do transkrypcji utworów Chopina. Od roku 1830, a więc w ciągu ponad półtora wieku powstało ponad trzy tysiące opracowań, których autorami było około półtora tysiąca muzyków. Liczby te uświadamiają nam rozmiary i zasięg oddziaływania muzyki Chopina, co stawia go w rzędzie najpopularniejszych kompozytorów świata. Świadczą one także o niesłabnącym do dziś zainteresowaniu dziełem kompozytora, twórcy dwustu trzydziestu w większości niewielkich rozmiarów utworów, przeznaczonych głównie na fortepian. Istnienie tak dużej ich liczby jest z pewnością fenomenem historycznym, a także bezprecedensowym zjawiskiem socjologicznym i estetycznym.

Twórczość Chopina zwróciła uwagę innych kompozytorów stosunkowo wcześnie. Początkowo były to w większości nieudolne próby tworzenia własnych kompozycji opartych na tematach chopinowskich, jak np. utwory Antoniego Orłowskiego. Wkrótce do twórczości Chopina poczęli sięgać kompozytorzy o znaczeniu europejskim, a nawet światowym (Kalkbrenner, Lipiński). Byli to muzycy nie tylko powszechnie znani, ale niemal całe pokolenie starsi od Chopina. Pianista i kompozytor niemiecki zamieszkały we Francji, Friedrich Kalkbrenner (1785-1849) wykorzystał temat Mazurka B-dur op. 7 nr 1 do swoich Variations brillantes op. 120, opublikowanych w 1833 roku. Natomiast Karol Lipiński (1790-1861) jest autorem transkrypcji na skrzypce i fortepian pięciu utworów Chopina (dwóch Nokturnów z op. 9, dwóch Polonezów op. 26 oraz Taranteli op. 43), wydanych jeszcze za życia Chopina.

Powszechne zainteresowanie muzyką Chopina wirtuozów innych specjalności ma swe źródło w specyficznych cechach niektórych utworów Chopina, które choć pisane na fortepian, sprawiają wrażenie, iż powstały z myślą o instrumencie melodycznym lub głosie ludzkim. Melodyka Chopina, najbardziej uchwytna i wyrazista cecha jego utworów, ma w sobie wiele cech uzasadniających jej różnorakie inkarnacje wykonawcze. Drobne kompozycje o charakterze lirycznym, z wyeksponowanym elementem melodycznym, do których zaliczają się niektóre etiudy i preludia, a zwłaszcza mazurki, nokturny i walce, zyskały więc wielu admiratorów wśród instrumentalistów i śpiewaków.

Skala zjawiska opracowań chopinowskich przedstawiona została szczegółowo w Katalogu dzieł Fryderyka Chopina Józefa Michała Chomińskiego i Teresy Dalili Turło. Opublikowany w 1990 roku Katalog zawiera obszerne zestawienie bibliograficzne, z którego wynika, iż prawie wszystkie utwory Chopina wydane za życia i po śmierci kompozytora doczekały się swoich, często bardzo licznych przeróbek. Należy zaznaczyć, iż nie tylko muzycy instrumentaliści czy wokaliści adaptowali utwory Chopina dla poszerzenia swojego repertuaru. Dołączyli do nich znani kompozytorzy, tacy jak Franciszek Liszt, Carl Reinecke, Camille Saint-Saëns, Władysław Żeleński, Adam Münchheimer, Milij Bałakiriew, Mikołaj Rimskij-Korsakow, Zygmunt Noskowski, Henryk Jarecki, Piotr Maszyński, Aleksander Głazunow, Feliks Starczewski, Max Reger, Mieczysław Karłowicz, Feliks Nowowiejski, Aleksander Gedike, Mario Castelnuovo-Tedesco, Norman Dello Joio czy Andrzej Koszewski.

Pierwszymi transkrypcjami dzieł Chopina były ich układy fortepianowe na cztery ręce, wydawane niemal równocześnie z wersją oryginalną, a opracowywane, często bezimiennie, na zlecenie wydawców. Praktyka ta nieobca była samemu Chopinowi, który dokonał kilku takich transkrypcji swoich dzieł. Przykładem takiego opracowania jest Tarantela op. 43 wydana przez Schubertha w Hamburgu w roku 1841.

Jako przykład aranżacji na dwa fortepianowej można wymienić opracowanie Allegro de concert op. 46 dokonane przez Karola Mikulego (1819-1897), ucznia Chopina, znanego pianistę-pedagoga i edytora jego dzieł. Na ten sam skład przeznaczone jest interesujące zestawienie równoległe dwóch etiud w tonacji Ges-dur (op. 10 nr 5 oraz op. 25 nr 9) zaaranżowane jako Studium przez pianistę amerykańskiego Guya Maiera (New York, J. Fischer 1927). Znany kompozytor i pianista niemiecki pochodzenia polskiego, Xaver Scharwenka, zasłużony edytor dzieł fortepianowych Chopina, jest autorem dwufortepianowej wersji Scherza b-moll op. 31, opublikowanej przez lipskie wydawnictwo Breitkopf i Härtel w 1894 roku.

Wśród bardzo licznej grupy układów fortepianowych ułatwionych, przeznaczonych dla mało zaawansowanych pianistów lub uczniów, zwraca uwagę opracowanie trzech walców dokonane przez belgijskiego pianistę i kompozytora Jeana Louisa Gobbaertsa: Valse brillante op. 34 nr 1, Valse posthume (e-moll), oraz Walc z op. 64. Popularne były aranżacje Jana Łusakowskiego, m.in. Preludium A-dur i Mazurek f-moll op. 7 nr 3 ukazały się u Arcta w Warszawie kilkakrotnie: w 1891, 1894 oraz około 1910 roku

Wybitnym osiągnięciem w transkrypcji fortepianowej utworów Chopina był cykl 6 Chants polonais op. 74 opracowanych przez Franciszka Liszta i opublikowanych w roku 1860 w berlińskiej firmie Schlesingera. Nie są to, wbrew użytemu przez wydawcę określeniu proste transkrypcje, a raczej wirtuozowskie parafrazy, dla których temat pieśni jest podstawą kreacji nowego utworu. Ciekawym przypadkiem są dwie transkrypcje pieśni Leci liście z drzewa (op. 74 nr 17; wydane jako op. 75 pt. Chant du tombeau u Schlesingera w Berlinie), których autorem jest niemiecki pianista i kompozytor Rudolf Hasert (1826-1877). Jedna z nich opracowana jest w wersji łatwej (facilité), natomiast druga w wersji koncertowej (zum Concertvortrag). Tę samą pieśń opracował w wersji ułatwionej na fortepian pod tym samym tytułem kompozytor i organista niemiecki Ernst David Wagner (1806-1883), znany z popularnej i często wznawianej ułatwionej transkrypcji pieśni Życzenie (wydania niemieckie i polskie z lat: około 1862, około 1870, około 1880, 1889). Na uwagę zasługuje także wybór dziesięciu pieśni w łatwym układzie na fortepian Zygmunta Noskowskiego, opublikowanych pojedynczo w roku 1903 w serii Fryderyk Chopin dla Młodzieży przez firmę M. Arcta, potem kilkakrotnie wznawianych. Są to: Bardzo raniuchno (Piosnka litewska), Nie ma czego trzeba, Śliczny chłopiec, Wojak. Natomiast popularna pieśń Hulanka(op. 74 nr 4) opublikowana była w okresie międzywojennym w ramach serii Biblioteczka Muzyczna (nr 180) w układzie na fortepian z tekstem podłożonym M. Skolimowskiego.

W ostatnim dziesięcioleciu XIX wieku polscy wydawcy (Arct, Gebethner i Wolff, Idzikowski) często sięgali po łatwe układy utworów Chopina, umieszczając je w popularnych seriach (Choix de Compositions, Les Chrysanthèmes, Les Deux Amies, Les Fleurs du Violoniste, Młody Muzyk i in.).

Dość znaną w początkach XX wieku praktyką były tzw. melodeklamacje, polegające na recytacji poezji na tle akompaniamentu (najczęściej fortepianowego). Popularną muzykę Chopina wykorzystano do w kilku takich opracowaniach. Najbardziej znana była melodeklamacja Dzwony do słów Kornela Ujejskiego w układzie Feliksa Starczewskiego, wydana w Kijowie u L. Idzikowskiego w roku 1902 i kilkakrotnie wznawiana. Wydawca lipski Robert Forberg opublikował w 1908 roku cykl pięciu melodramatycznych układów do muzyki Chopina autorstwa Richarda Burmeistera, gdzie m.in. znalazło się opracowanie Dzwonów z tekstem niemieckim pt. Ein Bagräbnis. Do mniej znanych należy opracowanie w formie melodeklamacji dwóch preludiów Chopina (nr 7 pt. Kwiat jabłoni i nr 20 pt. Krwawy cień) z tekstem Marii Fedorowiczowej (wydane w roku 1935 nakładem Szkoły Muzycznej A. Kaempfa w Tarnowie).

Parafrazy oraz cykle wariacji na fortepian opartych na tematach Chopina skomponowali m.in. Robert Schumann, Franciszek Liszt, Aleksander Michałowski, Ferruccio Busoni, Leopold Godowski, Sergiusz Rachmaninow, Max Reger i kompozytor hiszpański – Federico Mompou. Większość z nich dostępna jest w postaci druków w zbiorach Biblioteki Narodowej.

Utwory orkiestrowe, których podstawą stała się muzyka Chopina, napisali m.in. Władysław Żeleński, Milij Bałakirew, Zygmunt Noskowski, Aleksander Głazunow, Dymitr Rogal-Lewicki, Maurice Keller. Przykładem opracowania orkiestrowego znanego Poloneza A-dur może być wersja na orkiestrę dętą anonimowego aranżera w edycji Gebethnera i Wolffa z okresu międzywojennego.

W drugiej połowie XX wieku aranżacje chopinowskie pojawiły się muzyce jazzowej i rozrywkowej. Na uwagę zasługują aranżacje mazurków Chopina opracowane w latach 70. dla kwartetu wokalnego Novi-Singers przez Ryszarda Szeremetę, a także współczesne opracowania instrumentalne Leszka Możdżera.

Wśród skrzypków niesłabnącym powodzeniem cieszy się transkrypcja Nokturnu Es-dur z op. 9 dokonana przez sławnego wirtuoza hiszpańskiego Pabla Sarasatego. Do bardziej udanych zaliczyć można transkrypcje Pawła Kochańskiego, autora opracowania Mazurka E-dur op. 6 nr 3 oraz Nokturnu H-dur op. 62 nr 1. Wspomnieć trzeba także o transkrypcji dwóch walców (op. 64 nr 1 i op. 69 nr 2) znanego w okresie międzywojennym skrzypka i dyrygenta Józefa Ozimińskiego (1877-1945). Do tzw. opracowań swobodnych należy parafraza Mazurka B-dur z op. 7 ułożona przez belgijskiego skrzypka Césara Thomsona i wydana w Brukseli w 1910 roku. Obok opracowań artystycznych powstawało wiele transkrypcji uproszczonych, przeznaczonych dla amatorów lub uczniów. Takie transkrypcje publikowały (przede wszystkim w ostatniej ćwierci XIX wieku) w dużych nakładach znane firmy niemieckie, zwłaszcza Litolff i Peters. To ostatnie wydawnictwo opublikowało trzytomowy zbiór transkrypcji skrzypcowych Walców, Mazurków i Nokturnów zapomnianego dziś skrzypka niemieckiego Friedricha Hermanna (1828-1907). Natomiast u Litolffa ukazał się zeszyt walców w opracowaniu Augusta Schulza (1837-1909).

W zakresie transkrypcji wiolonczelowych cenione są opracowania Aleksandra Głazunowa (zwłaszcza etiudy: es-moll z op. 10 oraz cis-moll z op. 25). W Polsce liczne transkrypcje wiolonczelowe opracował u progu XX wieku Henryk Waghalter (1869-1958). Szczególnym powodzeniem cieszył się Marsz żałobny z Sonaty b-moll publikowany kilkakrotnie w serii Les Fleurs du Violoniste przez Gebethnera i Wolffa: około 1910, około 1913, około 1922, jak również popularne Preludium A-dur z partią skrzypcową w opracowaniu redaktora serii Maurycego Rosena. Podobny charakter mają opracowania wiolonczelowe oraz kameralne (na trio fortepianowe). Do tych ostatnich należy m.in. Polonez c-moll op. 40 nr 2 w aranżacji wiolonczelisty i pedagoga pochodzenia czeskiego Antoniego Cinka (1863-1933). Podobnie jak w przypadku opracowań skrzypcowych, także transkrypcje wiolonczelowe utworów Chopina publikowane były w wysokonakładowych zbiorach, które ukazywały się w edycjach Litolffa i Petersa. Znany wiolonczelista Leopold Grützmacher (1835-1900) opublikował u Litolffa dwutomowy zbiór osiemnastu nokturnów.

Charakter popularny mają również opracowania fletowe walców Chopina dokonane przez cenionego w swoim czasie flecistę niemieckiego Emila Prilla (1867-1940).

W muzyce wokalnej znaczną popularnością cieszą się nadal opracowania na głos i fortepian dwunastu mazurków dokonane jeszcze za życia Chopina przez znaną śpiewaczkę i kompozytorkę Paulinę Viardot (1821-1910). Mazurki te, z francuskim tekstem Louisa Pomeya wydała w roku 1862 paryska firma Gérard, a wkrótce (1866) spółka Gebethner i Wolff opublikowała je z równoległym tekstem polskim Jana Chęcińskiego. Popularność cyklu sprawiła, iż mazurki Chopina w wersji Viardot były wielokrotnie wznawiane. Należy do nich m.in. mazurek Plainte d'amour. Nieco później (1868) opublikowane zostały w paryskiej firmie Heugel transkrypcje wokalne Luigi Bordese (1815-1886), kompozytora włoskiego, działającego w Paryżu. Większość tych transkrypcji (11 mazurków, Nokturn As-dur z op. 32, Walc Des-dur z op. 64 oraz fragment Ballady F-dur), została wydana w roku 1899 u Gebethnera i Wolffa z polskim tekstem Piotra Maszyńskiego. Trzeba zaznaczyć, iż kilka z tych opracowań Bordese przeznaczył na duet wokalny z towarzyszeniem fortepianu. Znajdują się wśród nich mazurki Sanna, Opuszczona i Swaty. W tym miejscu trzeba wspomnieć o bardzo dużej popularności w transkrypcjach wokalnych Etiudy E-dur (op. 10 nr 3). Był to jeden z trzech najczęściej opracowywanych utworów Chopina (ponad 150 aranżacji), a szczególnym powodzeniem cieszyło się w pierwszej połowie XX wieku opracowanie autora rosyjskiego Ilji Tiumieniewa (1855-1927) z polskimi słowami M. Józefowicza pt. Żal w edycji Idzikowskiego. Tendencja do upoetyczniania muzyki Chopina, widoczna jeszcze za życia kompozytora, przybrała na sile po jego śmierci. Wielu autorów za przykładem Pauliny Viardot opracowywało jego utwory na głos i fortepian. Warszawski wydawca Józef Kaufmann opublikował osiem takich opracowań dokonanych przez znanych polskich kompozytorów: Ludwika Grossmana, Emanuela Kanię (mazurek Czyjaż wina), Adama Münchheimera, Józefa Nowakowskiego czy Karola Studzińskiego (mazurek Zakochana).

Swoistym fenomenem z uwagi na liczbę opracowań jest Marsz żałobny stanowiący trzecie ogniwo Sonaty fortepianowej b-moll. Utwór ten (skomponowany dwa lata przed pozostałymi częściami Sonaty) doczekał się blisko 400 przeróbek zarówno instrumentalnych, jak i wokalnych. W aranżacji orkiestrowej Ernesta Rebera, wykonany był podczas uroczystości pogrzebowych Chopina w październiku 1849 roku. Przykładem późniejszych aranżacji orkiestrowych są opracowania Franciszka Przybylskiego i Mariana S. Różyckiego, muzyków polskich działających w Stanach Zjednoczonych, w edycjach W. H. Sajewskiego w Chicago z lat dwudziestych ubiegłego stulecia. Tenże wydawca opublikował popularne Marzenie, czyli Preludium A-dur z op. 28 z tekstem Miłosza Kotarbińskiego, po raz pierwszy wydane w Warszawie w roku 1891.

Niektóre transkrypcje takich kompozytorów jak Mikołaj Rimski-Korsakow, Zygmunt Noskowski, Henryk Jarecki, Edward Elgar, Mieczysław Karłowicz, Igor Strawiński, Mario Castelnuovo-Tedesco i wielu innych nie były nigdy opublikowane i pozostały w rękopisach. W przypadku Karłowicza, którego autografy podczas ostatniej wojny w większości zaginęły, wiemy – na podstawie źródeł pośrednich – o kilku próbach instrumentacji utworów Chopina na zespół instrumentów dętych (Preludium c-moll) i na orkiestrę symfoniczną (Berceuse).

Edycje drukowane opracowań dzieł Chopina to najczęściej wydawnictwa zawierające wyłącznie utwory Chopina (pojedyncze lub zbiorowe), przy czym zbiory obejmują na ogół transkrypcje na jeden określony instrument, głos lub zespół, często połączone nazwą gatunku lub nazwiskiem aranżera. Transkrypcje utworów kompozytora zawarte są także w antologiach i zbiorach obejmujących utwory różnych kompozytorów, przeznaczonych zazwyczaj na jednolitą obsadę wykonawczą.

Powrót na początek strony >>>

Liczba publikacji w kolekcji:869