|
Kolekcja prezentuje rękopisy ze zbiorów Biblioteki Narodowej.
By przejść do przeglądania wszystkich rękopisów w postaci cyfrowej kliknij "Lista publikacji" w menu po lewej stronie
Więcej informacji o zbiorze rękopisów BN znajduje się na stronie Biblioteki Narodowej
Charakterystyka kilku ciekawych rękopisów ze zbiorów BN:
Jan Długosz: Catalogus archiepiscoporum Gnesnensium ; Vitae episcoporum Cracoviensium. Łac. 1531-1535. Pergamin. Ilum. 32 x 24 cm. K. 145 (289 s.). Opr. sk. XIX w. Rps BN BOZ 5
Rękopis zawiera dwa dzieła Jana Długosza: Katalog arcybiskupów gnieźnieńskich i Żywoty biskupów krakowskich. Został wykonany na polecenia biskupa krakowskiego Piotra Tomickiego, ale z powodu jego śmierci w 1535 r. dekoracja rękopisu nie została ukończona. Ozdobienie rękopisu zlecono jednemu z najwybitniejszych polskich iluminatorów początku XVI w. - Stanisławowi Samostrzelnikowi. Wraz z pomocnikami wykonał on 46 całostronicowych miniatur przedstawiających arcybiskupów gnieźnieńskich, a w drugiej części - 47 bordiur mających wewnątrz zawierać portrety biskupów krakowskich.
Kodeks należał do Biblioteki Ordynacji Zamojskiej i jako depozyt został przekazany po II wojnie światowej do Biblioteki Narodowej.
Cosmographia Claudii Ptolomaei Alexandrini. Łac. 1467. Pergamin. Ilum. 42 x 57 i mniej. T. II K. 1-2, 3-4 ochronne pap., tablic XXX. Rps. BN BOZ 2 /I
„Geografia” aleksandryjskiego astronoma i geografa Klaudiusza Ptolemeusza powstała ok. 160 roku, a na język łaciński przetłumaczono ją na początku XV w. Autorem prezentowanej redakcji dzieła był Nicolaus Germanus. Rękopis składa się z dwóch tomów: pierwszy zawiera tekst dzieła Ptolemeusza, drugi zaś - 27 map, narysowanych na podstawie informacji podanych przez Ptolemeusza oraz 3 mapy, opracowane na podstawie stanu wiedzy z połowy XV w. Układ map stał się wzorcem dla atlasów geograficznych na kilka wieków.
Rękopis należał w drugiej połowie XVI w. do Jana Zamoyskiego, kanclerza i hetmana wielkiego koronnego, a później do biblioteki Akademii Zamojskiej. Do Biblioteki Narodowej trafił wraz z depozytem Biblioteki Ordynacji Zamojskiej po II wojnie światowej.
Jan Kochanowski: Dryas Zamchana. Łac. 1578. 32 x 20,5 cm. K. 2. Rps BN BOZ 206
Rękopis Dryas Zamchana to jedyny zachowany autograf twórczości Jana Kochanowskiego. Sielanka ta, napisana przez Kochanowskiego w języku łacińskim, miała uświetnić pobyt króla Stefana Batorego na łowach w Zamechu, posiadłości kanclerza Jana Zamoyskiego, w 1578 r.
Przechowywany w Bibliotece Ordynacji Zamojskiej, został przekazany jako depozyt po II wojnie światowej do Biblioteki Narodowej.
Kazania świętokrzyskie. Pol. XIV w. Pergamin. 26 x 22 cm. K. 4. Opr. XX w., szkło, drewniana skrzynka. Rps BN 8001
Kazania świętokrzyskie to najstarszy zachowany we fragmentach zapis prozy polskiej i najstarszy zabytek języka polskiego w zbiorach Biblioteki Narodowej. Prawdopodobnie jest odpisem trzynastowiecznego pierwowzoru. Ze zbioru kazań przetrwał w całości tekst o św. Katarzynie oraz fragmenty tekstów na dzień św. Michała, św. Mikołaja, Bożego Narodzenia, Trzech Króli i Matki Boskiej Gromnicznej. Teksty pisane są bogatym i pełnym synonimów językiem.
Kazania świętokrzyskie odkrył w 1890 r. prof. Aleksander Brückner w oprawie rękopiśmiennego kodeksu, gdzie służyły do wzmocnienia składek. Rękopis ten, „Praxapostulos” św. Hieronima, przechowywany był od XV wieku w klasztorze św. Krzyża na Łysej Górze, skąd trafił do Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego i z jej zbiorami został wywieziony do Petersburga. Do Polski Kazania wróciły po traktacie ryskim w 1925 r. W czasie II wojny rękopis ewakuowany był do Kanady, skąd powrócił po 20 latach.
Cyprian Kamil Norwid: Poezje II. Vade-mecum. Pol., wł. 1865. 23,5 x 18,5 cm i mniej. k. 71 (60 + 11 k. dod.). Opr. sk. XX w. Rps BN II 6313
Rękopis nieopublikowanego za życia Cypriana Kamila Norwida jego najznakomitszego zbioru poetyckiego, napisany w latach 1865-1866. Składa się ze stu wierszy, przedmowy prozą, wiersza Ogólniki oraz epilogu. Karty zapisane są dwustronnie, w całym tekście jest wiele poprawek i skreśleń dokonywanych przez poetę.
W 1898 r. rękopis stał się własnością popularyzatora twórczości Norwida, Zenona Przesmyckiego. Po jego śmierci w czasie Powstania Warszawskiego archiwum Przesmyckiego zostało uratowane w czasie akcji pruszkowskiej i po wojnie zostało przekazane do Biblioteki Narodowej.
Psalterium. Łac., franc. Ok. poł. XIII w. Pergamin. Ilum. 15,5 x 10,5 cm. K. 170 + VI. Opr. pocz. XIX w., aksamit. Rps BN I 8003
Psałterz wilanowski, nazywany też Psałterzem Potockich, jest rękopisem sporządzonym w językach łacińskim i francuskim. Powstał pod koniec pierwszej połowy XIII w, prawdopodobnie w jednej z paryskich pracowni i był przeznaczony do użytku w północnej Francji. Przepisany został na pergaminie, minuskułą gotycką w jednej kolumnie. Pierwotnie posiadał prawdopodobnie 11 całostronicowych miniatur, z czego tylko 4 zachowały się w rękopisie, a niedawno odkryto w zagranicznych zbiorach kolejnych 5 iluminowanych kart. Ponadto Psałterz zawiera sześć inicjałów figuralnych oraz jednowersowe inicjały kaligraficzne. Inicjały i miniatury wykonali dwaj różni artyści.
Rękopis, zakupiony w XIX wieku do wilanowskiej biblioteki Stanisława Kostki Potockiego, w 1932 r. został przekazany wraz z jej zbiorami do Biblioteki Narodowej. W czasie II wojny ewakuowany był do Kanady, skąd powrócił po 20 latach.
Psałterz floriański. Łac., pol., niem. XIV/XV w. Pergamin. Ilum. 32 x 22,5 cm. K. III + 298. Opr. 1564, deski i skóra. Rps BN III 8002
Psałterz floriański jest pierwszym istniejacym do dziś przekładem księgi Psalmów na język polski i najstarszym zachowanym w całości zabytkiem języka polskiego. Rękopis spisany został na pergaminie w dwóch kolumnach. Każdy werset powtórzony jest trzy razy: po łacinie, polsku i niemiecku. Wersety poszczególnych wersji językowych oznaczone są kolorowymi inicjałami (polskie – kolorem niebieskim). Bogate zdobienia pierwszej części Psałterza przedstawiają wyobrażenia fantastycznych zwierząt i postaci o symbolice astrologicznej i religijnej.
Rękopis powstał najprawdopodobniej w Krakowie, w trzech fazach – od końca XIV do początku XV wieku i był przygotowany dla królowej Jadwigi, której śmierć spowodowała przerwanie prac iluminatorskich. Nie później niż w 1637 r. znalazł się w opactwie kanoników regularnych w Sankt-Florian w Austrii. Był tam przechowywany do 1931 r., kiedy został zakupiony przez rząd polski. W czasie II wojny rękopis ewakuowany był do Kanady, skąd powrócił po 20 latach.
Tomasz Treter: Theatrum virtutum ac meritorum D[omini] Stanislai Hosii S[anctae] R[omanae] E[cclesiae] presb[iteri] card[inalis], maioris penitentiarii et episcopi Varmiensis. Łac. Kon. XVI w. 21 x 15,5 cm. K. 120. Rps BN BOZ 130
Theatrum virtutum to zbiór 105 rysunków wykonanych przez Tomasza Tretera, wybitnego polskiego rytownika z drugiej połowy XVI w. Przedstawiają one życie kardynała Stanisława Hozjusza. Rysunkom, wykonanym w sepii, towarzyszą wierszowane teksty sławiące życie warmińskiego biskupa.
Rękopis należał do Biblioteki Ordynacji Zamojskiej i jako depozyt został przekazany po II wojnie światowej do Biblioteki Narodowej.
Liczba publikacji w kolekcji:185
|
